Malarstwo - definicja

dziedzina sztuk plastycznych, której istotą jest posługiwanie się linią i barwą (niekiedy tylko plamą barwną) i którego produkt, obraz, jest zasadniczo dwuwymiarowy. Malarstwo znane od zarania ludzkości we wszystkich prawie środowiskach etnicznych i kręgach kulturowych, służyło w ciągu wieków różnym celom i wykształciło bogactwo tematów, metod techn. i rozwiązań formalnych, oddziałując też w istotny sposób na inne dziedziny sztuki, jak grafika,rzeźba (relief), scenografia i rzemiosło artystyczne (emalia,gobelin, intarsja, laka). W europejskiej kulturze nowożytnej uznawano przeważnie malarstwo za najważniejszą ze sztuk pięknych (plastycznych). Teoretycznie refleksja nad specyfiką poszczególnych sztuk była zawsze najbardziej zaawansowana w odniesieniu do malarstwa, czego konsekwencję stanowiło m.in. dopracowanie się pojęcia "wartości czysto malarskich" (kolor i plama) w XIX w. W zależności od przeznaczenia i skali wielkości rozróżnia się: malarstwo monumentalne lub dekoracyjne(związane z architekturą; jego głównymi rodzajami są malarstwo ścienne, sklepienne i plafonowe); malarstwo sztalugowe (obrazy o charakterze przenośnym: tablicowe jeśli podobraziem jest deska, głównie w odniesieniu do średniowiecza); malarstwo książkowe (iluminacje); malarstwo miniaturowe (operujące małym formatem i precyzyjną techniką; —> miniatura); malarstwo służące do przedmiotów rzemiosła artyst. (np. ceramiki). Biorąc zdobienia pod uwagę temat i treść obrazu malarstwo można podzielić najogólniej na: przedstawiające (religijne, mitologiczne, historyczne, batalistyczne, rodzajowe, krajobrazowe, animalistyczne, martwa natura, portret,akt, weduta, wnętrze) i abstrakcyjne (bezprzedmiotowe). W ramach malarstwa przedstawiającego wyróżniamy malarstwo figuralne, w którym postać lub postacie ludzkie odgrywają dominującą rolę; w odniesieniu do współczesnego malarstwa przedstawiającego lub operującego elementami rzeczywistymi używa się też terminów:malarstwo tematyczne o określonym temacie przedstawienia i malarstwo figuratywne (przedmiotowe) - posługujące się wyobrażeniem postaci i przedmiotów. Ze względu na ogólny koloryt rozróżnia się malarstwo polichromiczne (-> polichromia) i monochromatyczne (-> monochromatyzm, en —>camaleu, en -»grisaille). Innym kryterium podziału są techniki malarskie,spośród których do najważniejszych należą: technika olejna, akwarela, tempera, gwasz, pastel, enkaustyka fresk, al secco, mozaika, witraż, sgraffito, stereochromia; malarze epoki współczesnej wprowadzili do dzieł malarskich poza nakładaniem farb inne(-»asemblage,—>collage,—>emballage,—»mechano- elementy materialne faktura, —> strukturalizm, bądź też zerwali w ogóle z tradycyjnymi technikami, zatracając granicę między dyscyplinami, zwłaszcza między malarstwem a rzeźbą.Wyrazem inwencji twórczej artysty-malarza jest obraz. Powstaje on w wyniku połączenia wielu czynników: jedne z nich określają formę dzieła (kompozycja, koloryt, faktura, walor, modelunek), inne - jego strukturę materialną (podobrazie, zaprawa, farby,spoiwa, rozpuszczalniki, werniksy, przybory malarskie -jak pędzle, szpachle itp.). Przebieg procesu twórczego zależy głównie od indywidualności artysty i jego umiejętności technicznych. Wstępną fazą są zwykle szkice rysunkowe i olejne oraz szczegółowe studia koloru,światła i elementów kompozycji. W niektórych przypadkach, np. w malarstwie monumentalnym, wykonuje się sinopie bądź kartony przygotowawcze. Malarskie opracowanie obrazu wiąże się ściśle z rodzajem przyjętej techniki, od znajomości technologii malarskiej zależy bowiem ostateczny wynik artystyczny i trwałość dzieła.

"Słownik terminologiczny sztuk pięknych" PWN